Theatre and festivals: some takeaways

By Maeder Osler

As our readers will know, the one-person actor David Muller recently visited the Nuwe Hantam during which he performed two plays on the stoep at Hanglip Farm, and then at the Hantam Community Education Trust – one of which featured the classic Herman Charles Bosman character Oom Schalk Lourens.

Just a week or two previously, Muller had also performed at the annual Groot Marico Bosman Weekend, held in North West Province.

We have covered these events in two articles – the first by our local writer Phakamiba Mayaba, who wrote a lovely piece about the Nuwe Hantam visit titled ‘David Muller brings out a full Karoo moon‘.

We have also focused attention on a lengthy review of the Groot Marico Bosman Festival and Bosman himself, written by the freelance writer Maryke Bosman and published on the LitNet website, titled ‘Bosman se werk is tydloos en leef voort met jaarlikse fees‘.

In what follows, I highlight four aspects which stand out for me from the LitNet review, and then add a fifth, inspired by my own experience of the performances and events in the Nuwe Hantam.

 Bosman’s relevance today

Maryke Bosman writes: “Dit laat ’n mens natuurlik wonder hoe Bosman steeds vandag relevant is. Daar is kritiek jeens sy Afrikaanse Engels soos hy dit genoem het; sy stories word dikwels as rassisties of chauvinisties afgemaak. Die advokaat, Christiaan Bester, werp in sy toespraak, ‘Die relevansie van Bosman vandag’, lig hierop. ‘Om te vra of Bosman steeds relevant is, is om die man self te herbesoek. Hy is gebore in ’n Afrikaanssprekende Kaapse familie, maar tweetalig grootgemaak. Hy het in Engels geskryf – nie uit verwerping van Afrikaans nie, maar uit instink. André P. Brink het opgemerk dat Afrikaanse sintaksis steeds sy Engelse sinne gevorm het; sy skryfwerk was tweetalig in gees, indien nie in taal nie.’”

Spirits of reconciliation

Extract from an address by Farzanah Loonate, a history student at North West University and and member of a team involved in a multidisciplinary ‘Marico Project’:

“Vir Suid-Afrikaners roep die woord ‘versoening’ diep emosie en herinneringe op aan die Waarheids- en Versoeningskommissie wat in 1995 gestig is om nasionale eenheid ná Apartheid te bevorder. Lank voor dit, het die Suid-Afrikaanse skrywer Herman Charles Bosman met soortgelyke kwessies van verdeeldheid en ongeregtigheid geworstel. Tydens die Britse koloniale en Apartheidsbewind, weerspieël sy stories ’n hunkering na eenheid, respek en gedeelde menslikheid binne ’n multikulturele Suid-Afrika.

“Versoening is in sy kern die proses om konflik te oorkom en destruktiewe houdings in verhoudings van vertroue en samewerking te omskep. Dit is nie ’n enkele bestemming nie, maar eerder ’n voortdurende maatskaplike proses, wat vrede en wedersydse respek herstel. Bosman se werke beliggaam hierdie gees deur ironie, satire en humor – instrumente wat vooroordeel blootlê en verbintenis oor rasse- en kulturele grense heen vier.

“Alhoewel dit dikwels as ‘polities onkorrek’ bestempel word, openbaar Bosman se stories ’n diepgaande anti-rassistiese humanisme. Soos David Saks opmerk, het hy alle mense as fundamenteel gelyk gesien, selfs al kon sy karakters se taal lesers skok. Deur vertellers soos oom Schalk Lourens te gebruik, het Bosman ironie in kritiek omskep en die absurditeit van rassisme onthul. Soos Phaswane Mpe opgemerk het, dwing Bosman se kontroversiële woordkeuses lesers om tussen belediging en ironie te onderskei.”

Close to the ground, close to reality

Farzanah Loonate continues: “In [sy kortverhaal] ‘The Witwatersrand show’ vier Bosman ’n jaarlikse byeenkoms waar Suid-Afrikaners van alle rasse in gedeelde vreugde verenig: ‘Vir ’n rukkie is die mense een en in vrede – hulle word naby aan die grond gebring, naby aan die werklikheid.’ Hierdie vlietende harmonie beliggaam sy geloof in gemeenskaplike menslikheid en simboliseer die potensiaal vir eenheid.

“Bosman se stories herinner ons daaraan dat lag, empatie en nederigheid dade van versoening is. Sy karakters ontbloot verdeeldheid, maar modelleer ook begrip. Vandag staan ​​ons in die Marico, naby die grond wat hy liefgehad het, en eer ons sy blywende boodskap: dat Suid-Afrikaners, in al hul diversiteit, steeds saam kan leef in die gees van Ubuntu.”

Balances and imbalances since 1994

Extract from an address by the NWU historian Robert Benjamin Uys, founder of the Marico Project, about the concept of ‘living museums’:

“Maar wat is ’n museum? Die emeritus professor Tony Bennett voer aan dat museums – soos polisiestasies, hospitale en skole – nie net die samelewing dien nie, maar ook mag kommunikeer – om te wys wie dit besit en hoe ‘goeie burgerskap’ lyk. In die verlede het museums verklaar wie se geskiedenis saak maak. Afrikane is as antropologiese onderwerpe uitgestal, beskryf as ‘tydloos’ en ‘onveranderlik’, terwyl setlaargeskiedenisse verheerlik is deur Voortrekkerkappies, wawiele en grammofone. Dit was nie gebalanseerde of waarheidsgetroue uitbeeldings nie.

“Ná 1994 het die wanbalans voortgeduur. Voorbeelde hiervan is onder meer dat  Freedom Park steeds Afrikane in hul vermeende tydloosheid uitbeeld, terwyl die Voortrekkermonument steeds setlaarnarratiewe vier.

“Die verhaal van die Bosman Lewende Museum begin anders – nie met dioramas of kappies nie, maar met bome. In die 1980’s het ’n groep vriende maandeliks bymekaargekom om bome by Groot Lotteringskop, Enzelsberg en Heimweeberg te bestudeer. Hulle het bome geïdentifiseer en ’n gedeelde gees in Bosman se woorde gevind. …

“Vandag is die Lewende Museum veel meer as net ’n feeslokaal. Plaaslike skole besoek dit weekliks: kinders knie en bak brood in die kleioond, bespeel marimbas en hoor stories van die Marico se mense en landskap. Op hierdie manier word mondelinge geskiedenisse en kulturele praktyke lewend gehou.

“Anders as tradisionele museums gevul met geplunderde artefakte of bevrore geskiedenisse, vier die Lewende Museum gedeelde menslikheid. Dit beliggaam die Batswana-idioom ‘Motho ke motho ka batho ba bangwe’ – ’n mens is ’n mens deur ander mense.”

David Muller performing at Hanglip Farm. Image: Janco Piek.

Comfort zones of class, privilege, hospitalities

Herewith a fifth theme, inspired by my own experience of the events in the Nuwe Hantam:

David Muller’s performances also touch on sensitivities around class, privilege and hospitality – enduring society themes we all live with.

For example, inbuilt in the drama are reflections and satires of class, privilege and hospitality; around forms of living based on income and social status.

This included the fluid boundaries and margins between, for example, incomes, lifestyles, horse, cattle, sheep, meat and fibre breeders, rural and urban residents and visitors, inkommers and buitelanders, indigents, middle-class people,  and comparative wealth.

On can expand this even further to embrace margins and overlaps between home languages, perceived party-political affiliations, and so on – aspects we all still dance around in various ways. Arts and culture , including drama, have obviously vital roles to play in all of this.

At the same time, the basic stories endure. Could they not help to inspire new forms of theatre as well as festivals to include more of us, if not all of us? In the meantime, brave one-actor performers and festival entrepreneurs are helping to point the way towards a rich future we could all look forward to. But what do our readers think ? Let us know …

FEATURED IMAGE: The author welcomes Colesberg residents who travelled by minibus taxi to attend David Muller’s performance at Hanglip Farm. Image: Janco Piek.